Mula Bundok Hanggang ASEAN: Balatukan, Ang Ika-15 Yaman ng Pilipinas -

PITAK FILIPINO
Ni Socrates L. Pimentel

HINDI lang bundok. Pamana. At ngayon, ika-71 na panangga ng buong Timog-Silangang Asya.

Habang naghohost ang Pilipinas ng 2026 ASEAN Heritage Parks Forum (08-10 Setyembre) ay may pasabog: pinagtibay na sa regional level ang Mount Balatukan Range Natural Park bilang ika-15 ASEAN Heritage Park ng Pilipinas at ika-10 sa Mindanao!

Kasabay nito ay pinagtibay din ang Prek Toal Ramsar Site ng Cambodia kaya umakyat na sa 71 protektadong santuwaryo ang buong ASEAN.

Ayon sa ASEAN Centre for Biodiversity (ACB) ay pasado na ang Balatukan sa lahat ng technical review at field mission. Isang pirma na lang ang ad referendum approval ng ASEAN Ministers on Environment at pormal na itong pamana ng ASEAN.

Bakit Balatukan? Hindi lang ganda, buhay ito batay sa sumusunod na katangian: Watershed ng Silangang Misamis – buhay ng ilog, buhay ng tao; Bahay ng Agila at ng Bulaklak na Bihira – tahanan ng critically endangered na Philippine Eagle at ng pambihirang Rafflesia verrucosa; at Lupa ng Higaonon – hindi lang gubat, sagradong teritoryo at ninunong lupain ng katutubong Higaonon.

Iba ang 2026 Forum ngayon. Kung dati ay puro technical paper, ngayon nasa gitna ang tao. Ayon kay ACB Executive Director Dr. Jerome Montemayor: “Ang mga protektadong lugar ang ating huling ekolohikal na hangganan – ang huling bastion ng sangkatauhan laban sa pagbagsak ng planeta.”

Dagdag ni Tourism Secretary Maria Bernardita Angara-Mathay: “Ang sustainability ay hindi kalaban ng turismo, bahagi ito.” Ang hamon ni Environment Secretary Juan Miguel T. Cuna: “Palakasin ang pondo, palalimin ang kooperasyon, at gawing bida ang katutubo sa pamamahala ng parke.”

Ang ASEAN Heritage Parks ay itinatag noong 1984. Ang pinakamatandang pangako ng ASEAN sa kalikasan ay 3% lang ng mundo ang lupa ng ASEAN, subalit nasa atin ang 25% ng lahat ng species sa mundo, 35% ng coral reefs, at 3 sa 17 megadiverse countries.

Sa ilalim ng NIPAS (National Integrated Protected Areas System, RA 7586 s. 1992) ay pinapatibay ng Pilipinas ang mga saklaw hindi lang para sa kasalukuyan maging sa mga susunod na henerasyon.

Mula Balatukan hanggang buong ASEAN ang mga bundok na dating tahimik sa Misamis, ngayon ay panangga na ng buong rehiyon.