Hindi Lang Bato at Altar: Ang Lihim na Kuwento ng Krus, Kandila, at Retablo sa Lumang Simbahan, Ibinunyag ng NHCP! -

PITAK FILIPINO
Ni Socrates L. Pimentel

ANG Simbahan ay hindi lang Bahay-Dasalan – isa itong Museo na Buhay.

NOONG 03 Setyembre 2026 Huwebes sa loob ng Benito Sy Pow Auditorium, UP College of Architecture sa Diliman, Lungsod Quezon, tumahimik ang lahat nang magsalita ang isang tao. Hindi siya arkitekto na may hawak na blueprint. Siya ay tagapagbantay ng kasaysayan.

Si NHCP Chair Regalado Trota Jose Jr, Tagapangulo ng National Historical Commission of the Philippines (NHCP, itinatag 1933), ang nagbigay ng pambungad na talumpati sa 5^th Liturgical Architecture Conference: Iconography and Inculturation in Liturgical Architecture ng Guild of Liturgical Designers (GOLD). Ang kaniyang reactor, si Dr. Lorelai de Viana. Ang titulo ng kaniyang panayam, “Liturgical Arts and Architecture in Historic Churches of the Philippines.”

Subalit hindi ito lecture ng mga petsa at pangalan. Ito ay pagbubukas ng mga mata. Ayon kay Chair Jose, kapag pumasok sa lumang simbahan, sa Paete, sa Paoay, sa Barasoain – huwag lang tumingala sa kisame. Tumingin sa maliliit na bagay na madalas nating nalalampasan.

Iyong kruseta na maliit subalit pinanday ng ginto. Iyong sagradong tasa (chalice) na hinawakan na ng libo-libong pari sa loob ng 300 taon. Iyong relikaryo na may buto ng santo. Iyong lalagyan ng insenso na umuusok pa rin tuwing misa. Iyong patungan ng kandila na may ukit ng dahon na hindi makikita sa Europa. At iyong malalaki – ang retablo na parang ginto ang buong dingding, kasama ang harapan ng altar na puno ng mukha ng anghel, tabernakulo, binyagan, at kampana – lahat iyan ay hindi lang disenyo. Dasal iyan na naging kahoy. Pananampalataya na naging bato.

Gayunpaman ay may hamon si Chair Jose sa mga batang arkitekto at designer na nakaupo sa auditorium: “Huwag nating iwan sa dayuhan ang pagkuwento ng sarili nating simbahan.” Hinimok niya silang buksan ang mga archiving nakasulat sa Espanyol – mga lumang tala na inaamag na sa mga kumbento at museo. Doon daw nakatago ang totoong kuwento. Doon mababatid na ang simbahang Pilipino ay hindi kopya ng simbahang Espanyol. Ito ay inculturation – dinala ng Kastila ang disenyo, subalit nilagyan ng Pilipino ng puso. Kung kaya’t ang retablo natin ay may sampaguita at anahaw, hindi lang ubas ng Europa. Mensahe niya: “Kung hindi tayo mag-aaral at mag-iingat nito, sino?”

Kaya patuloy ang NHCP sa misyon nito – hindi lang magtayo ng historical marker, bagkus ay buhayin ang pamana. Dahil ang lumang simbahan ay hindi lang heritage site na pangpicture. Ito ay aklat. Ito ay dasal. Ito ay tayo.