Homonhon, muling nasa sentro ng laban kontra mapanirang pagmimina -

TACLOBAN CITY – Halos 500 taon matapos unang dumaong si Ferdinand Magellan sa isla ng Homonhon sa Eastern Samar, muling nakasulat sa kasaysayan ang isla, ngunit ngayon bilang larangan ng pagtutol laban sa mapaminsalang pagmimina.

Sa kanyang talumpati sa Kongreso, ipinahayag ni Eastern Samar Rep. Sheen Gonzales ang matinding pagkabahala sa operasyon ng limang mining companies na sinasabing sumasaklaw sa halos 90% ng 7,400-ektaryang isla.

“The people of Homonhon have endured decades of environmental abuse. It is time to review our mining laws and put communities, not corporations, at the center of decision-making,” ani Gonzales.

Unang nasilayan noong Marso 16, 1521 ng ekspedisyon ni Magellan, inilarawan ni chronicler Antonio Pigafetta ang Homonhon bilang mayaman sa tubig-tabang, niyog, at pagkain. Ngunit simula dekada ’80, nagbago ang anyo ng isla nang dumating ang mga kompanyang naghuhukay ng nickel at chromite.

Lalong lumala ang sitwasyon nang maisabatas ang Philippine Mining Act of 1995, na nagbigay ng malawak na kapangyarihan sa malalaking mining firms. Ngayon, ayon sa mga residente, kalbo na ang kabundukan, maputik na ang dating malinaw na ilog, at patay na ang mga coral reef dahil sa mine waste.

Ilang dekada nang lumalaban ang mga taga-Homonhon. Pinangunahan ng Homonhon Environmental Rescuers Organization (HERO), simbahan, at NGOs ang mga kilos-protesta at road blockades.

Noong 2016, matagumpay nilang hinarang ang isang nickel shipment patungong China. Noong 2020, kahit kasagsagan ng pandemya, tinutulan nila ang pagdaong ng mining vessels habang kulang ang relief goods.

“Our island is rich, but our people are poor,” ani HERO spokesperson Lourdes Cabasag.

“Mining companies take the minerals, but leave us with poisoned rivers, bald mountains, and empty seas.”

Mga sugat ng nakaraan

1980s – Nagsimula ang small-scale mining, lumitaw ang problema sa deforestation
1995 – Philippine Mining Act ipinatupad
2001–2010 – Mga fact-finding mission ng simbahan at NGOs nag-ulat ng malawakang siltation
2016 – Pagharang ng residente sa nickel shipment
2020 – Protesta kontra mining vessels sa gitna ng lockdown
2023 – Ulat ng malubhang coral reef damage mula sa mine tailings
2025 – Panawagan ni Rep. Gonzales na ipasara ang mga mapanirang minahan

Giit ni Gonzales, nasa ugat ng problema ang Mining Act of 1995 na kumakaltas sa kapangyarihan ng lokal na pamahalaan.

“This law treats residents as bystanders in decisions about their land. It is time we restore the power of local governments to decide what kind of development they want,” aniya.

May 5,700 residente ang Homonhon, karamihan ay mangingisda at magsasaka. Ngunit ayon sa kanila, paliit nang paliit ang huli ng isda, at ang lupa ay nalalason ng mine runoff.

“If mining continues, there will be nothing left for our children,” ani Mario de los Reyes, isang mangingisda na kalahok sa protesta mula pa dekada ’90.

Babala ng mga eksperto, kung magpapatuloy ang malakihang pagmimina, maaari nang tuluyang masira ang watershed na bumubuhay sa isla at karatig-bayan.

Dahil sa privilege speech ni Gonzales, muling lumakas ang panawagan para sa moratorium o total ban sa pagmimina sa Homonhon.

“The closure of destructive mines in Homonhon would not only save the island—it would send a message that communities matter,” ayon sa Kalikasan People’s Network for the Environment.

Mula sa pagiging simbolo ng pagtuklas noong panahon ni Magellan, ngayon ay mukha itong sagisag ng laban ng komunidad laban sa eksploitasyon. Sugatan man ang isla, patuloy ang pagtindig ng mga taga-Homonhon, bitbit ang panawagang wakasan ang mapanirang pagmimina at muling ibalik ang yaman ng isla para sa kanyang mga tao.