Mga ka-Berdugo, hindi lingid sa atin na taon-taon, ang pambansang budget ay isa sa pinakamainit at pinakamahalagang usapin sa Kongreso. Dito nakasalalay ang direksyon ng paggastos ng gobyerno: saan mapupunta ang pondo, sino ang makikinabang, at gaano karami ang malulustay sa korapsyon. Kaya’t hindi nakapagtataka na maraming civil society groups—mula Social Watch hanggang People’s Budget Coalition—ang nananawagan para sa mas bukas, transparent, at makabuluhang proseso ng badyet.
Ngunit ang tanong: paano nga ba magiging tunay na makahulugan ang kanilang partisipasyon, at hindi lamang tokenismo o pakitang-tao? May tatlong mahalagang gabay dito:
1. Buksan ang tamang proseso at impormasyon, sa tamang oras.
Hindi sapat ang panawagan na “open all.” Sa sobrang dami ng datos at dokumento, posibleng malunod ang civil society sa impormasyon na hindi naman kritikal sa accountability. Ang kailangan ay malinaw na pagtukoy kung aling impormasyon at proseso ang makatutulong para matigil ang katiwalian at mapabilis ang transparency. Higit pa rito, dapat i-release ng gobyerno ang mga ito sa tamang panahon—hindi pagkatapos gumawa ng desisyon kundi habang may pagkakataon pang makialam at umapekto sa resulta.
2. Multi-level engagement: mula advocacy hanggang monitoring.
Madaling mag-lobby para sa dagdag pondo, pero kung hindi ito mamo-monitor, baka lalo lamang itong mauwi sa korapsyon. Kaya’t kung itutulak ng mga NGO ang pagtaas ng badyet sa edukasyon, kalusugan, at serbisyong panlipunan, dapat sabayan din ito ng monitoring hanggang sa mismong implementasyon. Alam nating kulang ang kapasidad ng bawat grupo, pero dito papasok ang broad coalitions at alliances. Kung advocacy ang lakas ng isa at monitoring naman ang expertise ng iba, kailangang pagsama-samahin ang kakayahan para makabuo ng tunay na check-and-balance.
3. Enabling without co-opting.
Dito madalas bumabagsak ang gobyerno. Imbes na bigyan ng totoong espasyo ang civil society, ginagawang “benchwarmers” o palamuti sa deliberasyon. Sa mga local boards, dalawang kinatawan lang mula sa NGOs—paano magiging makabuluhan ang boses nila laban sa mas maraming opisyal? Kung seryoso ang gobyerno, dapat may malinaw at accountable na mekanismo para siguraduhing naisasama sa desisyon ang input ng civil society. At higit sa lahat, dapat manatiling independent ang mga grupong ito. Kapag na-coopt na ng gobyerno o pulitiko, nawawala ang silbi ng kanilang boses.
Kung titingnan ang modelo sa Brazil, mayroong tinatawag na “social control,” kung saan ang mga tao mismo ang gumagawa ng desisyon at ang gobyerno ang tagapagpatupad. Malayong-malayo sa Pilipinas kung saan madalas tokenism lang ang partisipasyon.
Sa huli mga ka-Berdugo, ang tunay na pagsuporta ng gobyerno ay hindi lang pagbubukas ng pinto, kundi pagbibigay ng konduktibong kapaligiran: kalayaan sa pamamahayag, karapatan sa organisasyon, at proteksyon laban sa harassment. Kung may ganitong kondisyon, mas magiging matatag, independent, at epektibo ang civil society sa kanilang papel.
Ang atin lamang pinupunto, mga ka-Berdugo: Kung nais natin ng budget process na makikinabang ang ordinaryong mamamayan at hindi lamang iilang makapangyarihan, kailangan ng civil society na may tunay na boses, hindi palamuti. Sa pamamagitan ng tamang impormasyon, multi-level na pakikilahok, at pagpapanatili ng kalayaan, masisiguro na ang badyet ng bayan ay tunay na para sa bayan.
About the Author
